Szybka ścieżka onkologiczna

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Co to jest tarczyca

Tarczyca jest gruczołem wydzielania wewnętrznego, położonym na szyi, przylega do tchawicy tuż poniżej krtani i jest zbudowana z dwóch płatów oraz łączącej je węziny zwanej cieśnią tarczycy. Hormony tarczycy; tyroksyna i trijodotyronina są jodowanymi pochodnymi tyrozyny i regulują metabolizm, termogenezę oraz maja duży wpływ na embriogenezę i rozwój płodu. Większość zmian w tarczycy to łagodne guzki, jednak niewielki odsetek może być nowotworem.

Leczenie nowotworów tarczycy

Jod radioaktywny

Uzupełniające leczenie jodem radioaktywnym stosujemy w raku brodawkowatym i pęcherzykowym tarczycy celem zniszczenia pozostałych komórek tarczycy lub ognisk raka.

Monitorowanie po zakończonym leczeniu

• badanie usg szyi
• badanie poziomu tyreoglobuliny (Tg) – w raku brodawkowatym i pęcherzykowym
• badanie poziomu kalcytoniny i CEA – w raku rdzeniastym tarczycy
• konsultacje lekarskie co 6-12 miesięcy.

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Co to jest?

Rak żołądka to złośliwy nowotwór rozwijający się w błonie śluzowej żołądka. Najczęściej występuje u osób powyżej 50–60 roku życia. Choroba rozwija się powoli i długo może nie dawać wyraźnych objawów. Najczęstszy typ to gruczolakorak.

Objawy

Rak żołądka we wczesnym stadium często przebiega bez objawów. Gdy się pojawiają, mogą obejmować:

• przewlekłe bóle lub dyskomfort w nadbrzuszu,
• nudności, wymioty,
• szybkie uczucie sytości po jedzeniu,
• zgaga, niestrawność, odbijanie,
• utrata apetytu, chudnięcie,
• obecność krwi w stolcu lub smoliste stolce,
• osłabienie (wynik niedokrwistości),
• wymioty krwią (w zaawansowaniu).

Czynniki ryzyka

Ryzyko zachorowania zwiększają:

• przewlekłe zakażenie Helicobacter pylori,
• palenie papierosów,
• dieta bogata w produkty solone, wędzone, przetworzone,
• mała ilość warzyw i owoców,
• nadużywanie alkoholu,
• przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka,
• zanikowe zapalenie żołądka i anemia złośliwa,
• polipy żołądka,
• dodatni wywiad rodzinny, mutacje genetyczne (np. CDH1).

Diagnostyka

Najważniejsze badania to:

1. Gastroskopia (endoskopia) z biopsją

• podstawowe badanie pozwalające obejrzeć żołądek i pobrać wycinki.

2. Badanie histopatologiczne

• potwierdza obecność i rodzaj nowotworu.

3. Badania obrazowe

• tomografia komputerowa (TK) klatki piersiowej i jamy brzusznej,
• USG endoskopowe (EUS) – ocena głębokości nacieku,
• PET-CT – przy podejrzeniu przerzutów.

4. Badania dodatkowe

• morfologia (anemia),
• markery nowotworowe (CEA i Ca19-9) – ich wysoki poziom może sugerować rozsianą postać choroby

Leczenie

Leczenie zależy od stadium choroby, lokalizacji guza oraz stanu pacjenta.

1. Leczenie chirurgiczne

Najskuteczniejsze i podstawowe leczenie:

• częściowa lub całkowita resekcja żołądka (gastrektomia)
• z usunięciem węzłów chłonnych.

2. Chemioterapia

Może być stosowana:

• przed operacją (by zmniejszyć guz),
• po operacji,
• samodzielnie przy chorobie zaawansowanej.

3. Radioterapia

Rzadziej niż w raku przełyku, stosowana w wybranych przypadkach szczególnie w nowotworach połączenia przełykowo-żołądkowego

4. Leczenie endoskopowe

W bardzo wczesnych stadiach – usunięcie zmiany w trakcie gastroskopii.

5. Leczenie ukierunkowane i immunoterapia

Stosowane w zaawansowanych, odpowiednio kwalifikowanych przypadkach (np. HER2+, MSI-H).

Monitorowanie po leczeniu

Kontrola po leczeniu obejmuje:

• regularne wizyty u onkologa lub chirurga,
• TK jamy brzusznej i klatki piersiowej (zgodnie z zaleceniami),
  badania krwi,
• monitorowanie masy ciała i odżywienia,
• ocenę tolerancji pokarmów (szczególnie po gastrektomii),
• kontrolę niedoborów witamin (np. B12 po usunięciu żołądka).

Podsumowanie

Nowotwór żołądka rozwija się często skrycie, a pierwsze objawy mogą być niespecyficzne, takie jak ból brzucha, uczucie pełności, nudności czy spadek masy ciała. Do głównych czynników ryzyka należą m.in. zakażenie Helicobacter pylori, palenie tytoniu, niezdrowa dieta oraz predyspozycje rodzinne. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na gastroskopii z pobraniem wycinków, a w dalszej kolejności na badaniach obrazowych. Leczenie zależy od stadium choroby i może obejmować zabieg chirurgiczny, chemioterapię, immunoterapię oraz terapie celowane. Regularne monitorowanie po leczeniu jest ważne, by wcześnie wykryć ewentualny nawrót choroby.

Wczesna konsultacja lekarska zwiększa szansę na skuteczną terapię i poprawę rokowania.

Co to jest?

Nowotwór złośliwy jelita cienkiego to rzadki nowotwór rozwijający się w jednej z trzech części jelita cienkiego: dwunastnicy, jelicie czczym lub krętym. W zależności od tkanki z jakiej się wywodzi wyróżniamy następujące typy: gruczolakorak, chłoniak, GIST, rak neuroendokrynny. Objawy bywają niespecyficzne, dlatego często diagnoza jest opóźniona.

Objawy

Objawy mogą rozwijać się powoli i mogą przypominać inne choroby przewodu pokarmowego. Do najczęstszych należą:

• bóle brzucha
• nudności, wymioty
• utrata masy ciała
• osłabienie
• krwawienie z przewodu pokarmowego (niedokrwistość, smoliste stolce)
• biegunki lub na zmianę biegunki i zaparcia
• uczucie pełności po posiłkach
• objawy niedrożności jelit (w postaciach zaawansowanych)

Czynniki ryzyka

• choroby zapalne jelit (np. choroba Crohna)
• celiakia
• obciążenie genetyczne (np. zespół Lyncha, FAP)
• dieta bogata w czerwone mięso, wędzonki
• palenie papierosów
• otyłość
• nadużywanie alkoholu
• niektóre choroby rzadkie (np. neurofibromatoza typu 1)

Diagnostyka

Ponieważ jelito cienkie jest trudno dostępne endoskopowo, diagnostyka często wymaga kilku badań:

• tomografia komputerowa (TK)
• rezonans magnetyczny (MRI)
• enterokliza TK/MR – specjalne badania kontrastowe jelita cienkiego
• endoskopia kapsułkowa – połknięcie mini kamery
• enteroskopia dwubalonowa – zaawansowana endoskopia jelita cienkiego
• badanie histopatologiczne (biopsja) – konieczne do rozpoznania
• badania krwi (m.in. morfologia, markery, niedokrwistość)

Leczenie

Leczenie zależy od typu nowotworu i jego zaawansowania:

• Chirurgia – podstawowa metoda, często polegająca na usunięciu fragmentu jelita
  cienkiego
• Chemioterapia – głównie przy gruczolakorakach i chłoniakach
• Leczenie celowane (np. inhibitory kinaz w GIST)
• Immunoterapia – w wybranych przypadkach
• Radioterapia – stosowana rzadziej, w określonych sytuacjach klinicznych
• Leczenie objawowe – w zaawansowanych stadiach (np. leczenie niedrożności, bólu)

Monitorowanie

Po leczeniu konieczne są regularne kontrole:

• wizyty kontrolne co 3–6 miesięcy (zgodnie z zaleceniami onkologa)
• kontrolne badania obrazowe (TK/MRI)
• badania krwi – m.in. ocena niedokrwistości, stanu odżywienia
• ocena ewentualnych objawów nawrotu: bólu brzucha, chudnięcia, krwawienia

Wczesne zgłaszanie nowych objawów zwiększa szanse na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Podsumowanie

Nowotwór jelita cienkiego jest rzadki i zwykle objawia się bólami brzucha, utratą masy ciała, niedokrwistością lub krwią w stolcu. Rozpoznanie wymaga badań obrazowych i endoskopowych. Podstawą leczenia jest operacja, a w niektórych przypadkach stosuje się także chemioterapię lub leczenie celowane. Regularne kontrole po terapii są ważne, aby szybko wykryć ewentualny nawrót choroby.

Wczesne zgłoszenie się do lekarza przy niepokojących objawach zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Co to jest?

Nowotwór złośliwy jelita grubego (rak jelita grubego) rozwija się w obrębie okrężnicy, esicy oraz odbytnicy. Najczęściej powstaje z polipów gruczolakowatych, które z czasem mogą przekształcić się w nowotwór. Jest to jeden z najczęstszych nowotworów, ale wczesne wykrycie znacznie zwiększa szanse na wyleczenie.

Objawy

Objawy zależą od lokalizacji guza w jelicie grubym, ale najczęściej obejmują:

• zmiana rytmu wypróżnień (biegunki, zaparcia, naprzemienne biegunki i zaparcia)
• krew w stolcu (jasna lub ciemna)
• stolce ołówkowate, zwężone
• bóle brzucha, kolki, wzdęcia
• uczucie niepełnego wypróżnienia
• osłabienie, zmęczenie
• spadek masy ciała
• niedokrwistość (często pierwszy sygnał, zwłaszcza przy guzie prawej połowy jelita)
• nudności, wymioty (szczególnie przy częściowej niedrożności)

Objawy raka odbytnicy mogą dodatkowo obejmować:

• ból przy wypróżnianiu
• uczucie parcia na stolec bez efektu
• krwawienie z odbytu

Czynniki ryzyka

• wiek > 50 lat
• dieta niskobłonnikowa, bogata w czerwone i przetworzone mięso
• otyłość i mała aktywność fizyczna
• palenie papierosów
• nadużywanie alkoholu
• polipy jelita grubego
• choroby zapalne jelit (WZJG, choroba Crohna)
• obciążenia rodzinne (rak jelita grubego u krewnych, zespoły dziedziczne jak HNPCC/Lynch, FAP)
• cukrzyca typu 2
• przebyta radioterapia brzucha/miednicy

Diagnostyka

Podstawą rozpoznania jest kolonoskopia, ale diagnostyka obejmuje kilka etapów:

• kolonoskopia z pobraniem wycinków – najważniejsze badanie
• test na krew utajoną w kale (FIT) – badanie przesiewowe
• TK jamy brzusznej i miednicy – ocena zaawansowania
• MRI miednicy – szczególnie w raku odbytnicy
• USG jamy brzusznej
• RTG klatki piersiowej / TK klatki piersiowej
• CEA – marker nowotworowy stosowany do monitorowania
• kolonoskopia wirtualna (TK) – w wybranych przypadkach

Leczenie

Leczenie zależy od lokalizacji nowotworu i stopnia zaawansowania.

1. Leczenie chirurgiczne

Podstawowa metoda leczenia raków jelita grubego:

• hemikolektomia prawa lub lewa
• resekcja esicy
• operacje resekcyjne odbytnicy (przednia resekcja odbytnicy lub resekcja brzuszno-kroczowa/krzyżowa wraz z TME – całkowitym wycięciem mezorektum)
• wyłonienie stomii – czasowo lub na stałe (gdy konieczne)

2. Chemioterapia

• stosowana po operacji (leczenie uzupełniające)
• w chorobie zaawansowanej lub rozsianej

3. Radioterapia

• standard w raku odbytnicy (przed operacją lub po)
• rzadziej stosowana w raku okrężnicy

4. Leczenie celowane / immunoterapia

W wybranych przypadkach, zależnie od badań genetycznych guza (np. RAS, MSI–H).

Monitorowanie

Po zakończeniu leczenia pacjent pozostaje pod stałą opieką lekarza:

• wizyty kontrolne co 3–6 miesięcy
• oznaczenie CEA
• kolonoskopia kontrolna (pierwsza zwykle po roku)

TK jamy brzusznej i klatki piersiowej w zależności od wskazań związanych z wyjściowym stopniem zaawansowania
monitorowanie masy ciała, stanu odżywienia i objawów nawrotu

Podsumowanie

Rak jelita grubego jest chorobą, którą w wielu przypadkach można wykryć we wczesnym stadium, gdy leczenie jest najbardziej skuteczne. Kluczową rolę odgrywają badania przesiewowe, zwłaszcza kolonoskopia i test FIT, pozwalające na wykrycie polipów zanim przekształcą się w nowotwór. Na rozwój choroby wpływają zarówno czynniki stylu życia, jak i obciążenia rodzinne, dlatego ważne jest dbanie o zdrową dietę, aktywność fizyczną i unikanie używek.

Wczesna diagnostyka, szybkie rozpoczęcie terapii oraz regularna kontrola stanu zdrowia znacząco poprawiają rokowanie i jakość życia pacjenta.

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Co to jest?
Nowotwór przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych (cholangiocarcinoma) to złośliwy nowotwór rozwijający się w małych kanalikach żółciowych znajdujących się wewnątrz wątroby. Jest to rzadki nowotwór, który często początkowo przebiega bezobjawowo, dlatego bywa wykrywany w bardziej zaawansowanym stadium.

Objawy
Objawy mogą pojawiać się stopniowo i często są niespecyficzne:

• bóle w prawym podżebrzu lub w nadbrzuszu,
• utrata apetytu i masy ciała,
• przewlekłe zmęczenie,
• nudności,
• żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu),
• ciemne zabarwienie moczu, jasne stolce,
• świąd skóry,
• gorączka lub stany podgorączkowe,
• powiększenie wątroby.

Czynniki ryzyka
Ryzyko zachorowania zwiększają:

• przewlekłe choroby wątroby (marskość),
• kamica przewodów żółciowych,
• przewlekłe zapalenia dróg żółciowych,
• zakażenie pasożytnicze (np. przywra wątrobowa – w niektórych krajach),
• narażenie na toksyny chemiczne,
• otyłość,
• cukrzyca,
• palenie papierosów,
• choroby dziedziczne (np. zespół Lynch, polipowatość jelit).

Diagnostyka
Do rozpoznania potrzebne są badania obrazowe oraz potwierdzenie histopatologiczne:

• USG jamy brzusznej,
• tomografia komputerowa (TK),
• rezonans magnetyczny (MRI) z cholangiografią (MRCP),
• PET-CT – w niektórych przypadkach,
• biopsja wątroby – potwierdza typ nowotworu,
• badania krwi – próby wątrobowe, bilirubina, markery nowotworowe (np. CA 19-9).

Leczenie
Leczenie zależy od zaawansowania choroby i stanu ogólnego pacjenta:

• Chirurgia – najlepsza metoda, jeśli guz jest operacyjny (wycięcie zmiany wraz z fragmentem wątroby),
• Chemioterapia – stosowana samodzielnie lub po operacji,
• Leczenie celowane – w przypadkach z określonymi mutacjami (np. FGFR2, IDH1),
• Immunoterapia – w określonych podtypach nowotworu,
• Radioterapia – w wybranych przypadkach,
• Leczenie paliatywne – odbarczanie dróg żółciowych (stenty), łagodzenie objawów.

Monitorowanie
Po leczeniu ważne są regularne kontrole:

• wizyty u lekarza co 3–6 miesięcy,
• badania krwi – bilirubina, enzymy wątrobowe, markery nowotworowe,
• USG, TK lub MRI zgodnie z zaleceniami,
• ocena masy ciała i ogólnego stanu zdrowia,
• monitorowanie objawów takich jak świąd, żółtaczka, bóle brzucha.

Pacjent powinien zgłosić się do lekarza, jeśli pojawią się: zażółcenie skóry, nagłe pogorszenie samopoczucia, nasilone bóle brzucha lub gorączka.

Podsumowanie
Nowotwór przewodów żółciowych to rzadki, ale poważny rodzaj raka, który rozwija się w drogach żółciowych i często długo nie daje wyraźnych objawów. Wczesne rozpoznanie zwiększa szanse na skuteczne leczenie, dlatego ważne jest zwracanie uwagi na takie symptomy jak żółtaczka, ból brzucha, świąd skóry czy utrata masy ciała. Diagnostyka obejmuje badania obrazowe i laboratoryjne, a leczenie może wymagać operacji, chemioterapii, radioterapii lub terapii celowanych. Regularne monitorowanie stanu zdrowia oraz ścisła współpraca z zespołem medycznym pomagają utrzymać możliwie najlepszą jakość życia i kontrolować przebieg choroby.

Pamiętaj, że wczesne zgłoszenie niepokojących objawów daje największą szansę na skuteczną terapię.

Co to jest?
Pierwotny nowotwór złośliwy wątroby (najczęściej rak wątrobowokomórkowy – HCC) to guz rozwijający się w komórkach wątroby. Zwykle powstaje na podłożu przewlekłej choroby wątroby, zwłaszcza marskości. Część nowotworów wątroby jest wtórna (przerzutowa), ale ta ulotka dotyczy nowotworu pierwotnego.

Objawy
Wczesne stadium zwykle nie daje objawów. Gdy guz jest większy, mogą pojawić się:

• ból lub ucisk w prawym podżebrzu,
• powiększenie obwodu brzucha (wodobrzusze),
• spadek masy ciała,
• osłabienie, zmęczenie,
• nudności, wymioty,
• utrata apetytu,
• zażółcenie skóry i oczu (żółtaczka),
• swędzenie skóry,
• obrzęki nóg,
• gorączka lub stany podgorączkowe.

Czynniki ryzyka
Najważniejsze czynniki sprzyjające rozwojowi raka wątroby:

• marskość wątroby (niezależnie od przyczyny),
• zakażenie wirusem HCV lub HBV,
• nadużywanie alkoholu,
• niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NAFLD/NASH),
• otyłość,
• cukrzyca,
• hemochromatoza,
• palenie papierosów,
• długotrwała ekspozycja na aflatoksyny (zanieczyszczone produkty żywnościowe – głównie w krajach tropikalnych).

Diagnostyka
Do rozpoznania nowotworu wątroby stosuje się:

• USG jamy brzusznej – często pierwszy krok, szczególnie u osób z ryzykiem,
• tomografia komputerowa (TK),
• rezonans magnetyczny (MRI),
• badania krwi (m.in. alfa-fetoproteina – AFP, próby wątrobowe),
• biopsja wątroby – jeśli obraz badań nie jest jednoznaczny,
• elastografia – ocena włóknienia wątroby,
• PET-CT – w wybranych przypadkach.

Leczenie
Dobór terapii zależy od zaawansowania choroby, kondycji wątroby i ogólnego stanu zdrowia:

• chirurgia – usunięcie guza lub części wątroby (gdy możliwe),
• przeszczep wątroby – w ściśle określonych przypadkach,
• terapie miejscowe: termoablacja (niszczenie guza ciepłem – wyróżniamy RFA lub MWA), chemoembolizacja (TACE), radioembolizacja (TARE),
• leczenie ogólne (systemowe): leki celowane (np. inhibitory kinaz), immunoterapia, leczenie objawowe w zaawansowaniu (kontrola wodobrzusza, bólu, żywienia).

Monitorowanie
Po leczeniu lub u pacjentów wysokiego ryzyka:

• wizyty kontrolne co 3–6 miesięcy,
• USG, TK lub MRI zgodnie z zaleceniami,
• badanie krwi: AFP i próby wątrobowe,
• kontrola masy ciała, obrzęków, objawów choroby wątroby,
• wczesne zgłaszanie objawów: bólów brzucha, żółtaczki, nagłego powiększenia brzucha.

Podsumowanie
Nowotwór wątroby najczęściej rozwija się na podłożu przewlekłych chorób tego narządu, takich jak marskość czy wirusowe zapalenia wątroby. Objawy zwykle pojawiają się póź

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Co to jest?
Nowotwór złośliwy pęcherzyka żółciowego to rak, który rozwija się w ścianie tego narządu. Pęcherzyk żółciowy znajduje się pod wątrobą i magazynuje żółć potrzebną do trawienia tłuszczów.
Choroba rozwija się długo bezobjawowo, dlatego często wykrywana jest przypadkowo lub w zaawansowanym stadium.

Objawy
Objawy często są niespecyficzne i mogą przypominać kamicę żółciową:

• ból w prawym podżebrzu,
• nudności, wymioty,
• utrata apetytu,
• spadek masy ciała,
• osłabienie,
• żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu),
• ciemny mocz, jasne stolce,
• gorączka lub stany podgorączkowe,
• wyczuwalny guz w okolicy wątroby (rzadziej).

Czynniki ryzyka
Ryzyko zachorowania zwiększają:

• przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego,
• kamica pęcherzyka żółciowego (duże kamienie),
• polipy pęcherzyka żółciowego > 1 cm,
• porcelanowy pęcherzyk żółciowy,
• otyłość,
• starszy wiek,
• płeć żeńska,
• zakażenia przewodów żółciowych,
• przewlekłe choroby zapalne dróg żółciowych,
• palenie papierosów.

Diagnostyka
Najważniejsze badania to:

• USG jamy brzusznej – najczęstsze badanie wykrywające zmiany,
• TK (tomografia komputerowa),
• MRI / MRCP – dokładna ocena dróg żółciowych,
• EUS (endosonografia),
• badania krwi: próby wątrobowe, markery nowotworowe (CEA, CA 19-9),
• biopsja – w wybranych przypadkach,
• często rozpoznawany po usunięciu pęcherzyka w badaniu histopatologicznym.

Leczenie
Leczenie zależy od zaawansowania choroby:

• Chirurgia – usunięcie pęcherzyka żółciowego (cholecystektomia) z poszerzeniem resekcji o lożę (fragment V segmentu wątroby),
• Usunięcie węzłów chłonnych więzadła wątrobowo-dwunastniczego,
• Chemoterapia – stosowana po operacji lub gdy operacja nie jest możliwa,
• Radioterapia – rzadziej,
• Leczenie paliatywne – w zaawansowanej chorobie, m.in. udrażnianie dróg żółciowych.

Monitorowanie
Po leczeniu konieczne są regularne kontrole:

• wizyty u specjalisty co 3–6 miesięcy,
• USG, TK lub MRI w zależności od zaleceń,
• badania krwi: próby wątrobowe, markery nowotworowe,
• obserwacja pojawienia się nowych objawów (np. żółtaczki, bólu, chudnięcia).

Podsumowanie
Nowotwór pęcherzyka żółciowego jest rzadkim, ale często trudnym do rozpoznania schorzeniem, ponieważ przez długi czas może nie dawać specyficznych objawów. Wczesne zwrócenie uwagi na dolegliwości ze strony jamy brzusznej oraz regularne kontrole są ważne szczególnie u osób z przewlekłymi chorobami pęcherzyka żółciowego. Diagnostyka obejmuje głównie badania obrazowe, a podstawą leczenia zwykle jest chirurgiczne usunięcie zmienionych tkanek.

Wczesne wykrycie znacząco poprawia rokowanie, dlatego nie należy lekceważyć nowych lub narastających objawów.

Co to jest?
Nowotwór złośliwy trzustki to rak rozwijający się w komórkach tego narządu. Najczęściej jest to gruczolakorak przewodowy trzustki.
Choroba długo nie daje typowych objawów, dlatego często wykrywana jest w późniejszym stadium.

Objawy
Objawy zależą od umiejscowienia guza, ale najczęstsze to:

• ból brzucha (promieniujący do pleców),
• utrata masy ciała,
• brak apetytu,
• nudności, wymioty,
• żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu),
• ciemny mocz, jasne stolce,
• świąd skóry,
• zmęczenie, osłabienie,
• biegunki tłuszczowe / zaburzenia trawienia,
• nowo rozpoznana cukrzyca u osoby bez nadwagi.

Czynniki ryzyka
Ryzyko zachorowania zwiększają:

• palenie papierosów,
• przewlekłe zapalenie trzustki,
• otyłość,
• cukrzyca,
• dieta bogata w tłuszcze nasycone,
• nadużywanie alkoholu,
• wiek > 60 lat,
• obciążenia rodzinne (mutacje BRCA, zespół Lyncha, FAMMM i inne),
• ekspozycja na substancje chemiczne (np. pestycydy).

Diagnostyka
Do rozpoznania potrzebne są badania obrazowe oraz potwierdzenie histopatologiczne:

• USG jamy brzusznej – pierwsze badanie,
• TK jamy brzusznej (tomografia komputerowa) – podstawowe badanie diagnostyczne,
• MRI,
• EUS (endosonografia) z biopsją,
• ERCP (w wybranych przypadkach),
• markery nowotworowe (np. CA 19-9 – pomocniczo),
• biopsja – potwierdzenie rozpoznania.

Leczenie
Leczenie zależy od stopnia zaawansowania i ogólnego stanu pacjenta:

• Leczenie operacyjne – możliwe u ok. 15–20% pacjentów: operacja Whipple’a (gdy guz w głowie trzustki), dystalna resekcja trzustki, całkowite usunięcie trzustki (rzadziej),
• Chemioterapia – stosowana po operacji lub jako leczenie główne w zaawansowanym stadium,
• Radioterapia – w wybranych przypadkach, zwykle z chemioterapią,
• Leczenie paliatywne – udrażnianie dróg żółciowych (stenty), leczenie bólu, wsparcie żywieniowe, leczenie powikłań (np. niewydolność trzustki – enzymy trzustkowe).

Monitorowanie
Po leczeniu lub w trakcie choroby stosuje się:

• kontrolne TK/MRI według zaleceń,
• badania krwi (próby wątrobowe, markery),
• ocenę objawów i tolerancji leczenia,
• wizyty kontrolne zwykle co 1–3 miesiące.

Podsumowanie
Nowotwór trzustki to poważna choroba, która często rozwija się skrycie i przez długi czas nie daje specyficznych objawów. Wczesne sygnały, takie jak ból brzucha promieniujący do pleców, utrata masy ciała, żółtaczka czy zaburzenia trawienia, wymagają konsultacji lekarskiej. Rozpoznanie opiera się na badaniach obrazowych i laboratoryjnych, a leczenie obejmuje chirurgię, chemioterapię, immunoterapię lub leczenie wspomagające — zależnie od stadium choroby. Regularne monitorowanie stanu zdrowia i współpraca z zespołem specjalistów pomagają utrzymać kontrolę nad objawami i zaplanować najlepszą możliwą terapię.

Pamiętaj, że szybkie zgłoszenie się do lekarza przy pojawieniu się niepokojących dolegliwości daje największą szansę na skuteczne leczenie.

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Co to jest rak sromu?
Rak sromu to złośliwy guz rozwijający się w obrębie żeńskich narządów płciowych zewnętrznych – najczęściej na wargach sromowych, rzadziej w łechtaczce lub przedsionku pochwy. Najczęstszym typem jest rak płaskonabłonkowy. Choroba dotyczy głównie kobiet po 60.–70. roku życia, ale może występować również wcześniej.

Objawy
Wczesne objawy są często niespecyficzne i mogą być mylone z infekcją lub podrażnieniem. Warto zwrócić uwagę na:

• przewlekły świąd sromu (najczęstszy pierwszy objaw),
• ból, pieczenie, dyskomfort,
• zmiany skórne:
• guzek, zgrubienie, grudka,
• owrzodzenie lub ranka, która nie goi się,
• plamki czerwone, białe lub ciemne.
• krwawienia lub wydzielina z sromu,
• ból podczas oddawania moczu lub współżycia.

Objawy zaawansowane:

• powiększenie węzłów chłonnych pachwinowych,
• ból promieniujący do nóg lub pachwin.

Czynniki ryzyka
Nie wszystko da się wyeliminować, ale część czynników można modyfikować. Najważniejsze:

• zakażenie wirusem HPV (szczególnie typy 16 i 18),
• przewlekłe stany zapalne sromu,
• liszaj twardzinowy,
• wiek (najczęściej powyżej 60 lat),
• palenie tytoniu,
• obniżona odporność, immunosupresja,
• wcześniejsze choroby nowotworowe narządów rodnych.

Diagnostyka
Diagnostykę rozpoczyna ginekolog lub onkolog ginekologiczny. Podstawowe kroki:

• Badanie ginekologiczne i oglądanie sromu,
• Biopsja podejrzanej zmiany – kluczowe badanie potwierdzające rozpoznanie,
• Badania obrazowe (w zależności od etapu):
• USG pachwin,
• rezonans miednicy,
• tomografia komputerowa,
• PET-CT.
• Ocena węzłów chłonnych.

Leczenie
Dobór terapii zależy od stopnia zaawansowania, lokalizacji i ogólnego stanu zdrowia. Najczęściej stosowane metody:

• Chirurgia (podstawowa metoda leczenia):
• usunięcie zmiany z marginesem tkanek,
• częściowa lub całkowita vulwektomia (usunięcie sromu) w bardziej zaawansowanych przypadkach,
• pobranie węzłów chłonnych wartowniczych pachwin, a jeśli to konieczne usunięcie wszystkich węzłów chłonnych pachwinowych.
• Radioterapia – stosowana przed lub po operacji, alternatywa, gdy operacja nie jest możliwa.
• Chemioterapia – częściej stosowana w schemacie skojarzonym z radioterapią, ale w przypadkach mocno zaawansowanych stosowana również samodzielnie.
• Immunoterapia / terapia ukierunkowana – możliwe u części pacjentek z zaawansowaną lub przerzutową chorobą, ale postępowanie takie nie ma na dziś finansowania NFZ.

Monitorowanie po leczeniu
Regularne kontrole są bardzo ważne, ponieważ ryzyko nawrotu jest największe w pierwszych latach. Zalecenia kontrolne:

• co 3–6 miesięcy przez pierwsze 2 lata,
• następnie co 6–12 miesięcy do 5 lat,
• później raz w roku.

Kontrole obejmują:

• badanie ginekologiczne,
• badanie sromu i pachwin,
• ocenę gojenia i funkcji układu moczowo-płciowego,
• badania obrazowe, jeśli pojawią się niepokojące objawy.

Jak dbać o siebie po leczeniu?

• dbaj o higienę, unikając drażniących kosmetyków,
• stosuj delikatne emolienty i preparaty zalecone przez lekarza,
• unikaj obcisłej bielizny i odzieży,
• rzuć palenie,
• zgłaszaj każdy świąd, zmianę skórną lub rankę,
• korzystaj z pomocy fizjoterapeuty uroginekologicznego, jeśli występują problemy z bólem lub funkcją seksualną.

Podsumowanie
Rak sromu to złośliwy guz narządów płciowych zewnętrznych kobiet, najczęściej rozwijający się powoli i poprzedzony zmianami skórnymi. Wczesne objawy – zwłaszcza świąd i zmiany skórne, które nie ustępują – powinny skłonić do konsultacji z ginekologiem. Leczenie zależy od zaawansowania, ale podstawą jest chirurgia, często wspierana radioterapią lub chemioterapią. Regularne kontrole po terapii są kluczowe, aby wcześnie wykryć ewentualny nawrót i zachować dobrą jakość życia.

Co to jest rak szyjki macicy?
Rak szyjki macicy to złośliwy guz rozwijający się w dolnej części macicy, która łączy jamę macicy z pochwą. Najczęstszym typem jest rak płaskonabłonkowy, rzadziej rak gruczołowy. W większości przypadków rozwija się powoli, poprzez stan przednowotworowy zwany dysplazją lub śródnabłonkową neoplazją szyjki macicy (CIN). Główną przyczyną choroby jest przewlekłe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).

Objawy
We wczesnym stadium rak szyjki macicy często nie daje objawów, dlatego badania profilaktyczne (cytologia, HPV) są kluczowe. Objawy mogą obejmować:

• krwawienia międzymiesiączkowe,
• krwawienia po stosunku (tzw. krwawienia kontaktowe),
• obfite lub przedłużone miesiączki,
• krwawienia po menopauzie,
• upławy: wodniste, śluzowe lub o nieprzyjemnym zapachu,
• ból podczas współżycia,
• ból w podbrzuszu lub dolnej części pleców.

Objawy zaawansowanego raka:

• ból promieniujący do nóg,
• trudności w oddawaniu moczu lub stolca,
• obrzęki nóg,
• utrata masy ciała i osłabienie.

Czynniki ryzyka
Najważniejszym czynnikiem jest zakażenie HPV, jednak ryzyko zwiększają także:

• wczesne rozpoczęcie współżycia, wielu partnerów seksualnych,
• palenie papierosów,
• osłabiona odporność (np. leczenie immunosupresyjne),
• przewlekłe zapalenia szyjki macicy,
• brak regularnych badań cytologicznych,
• długotrwała antykoncepcja hormonalna,
• niski status socjoekonomiczny (gorszy dostęp do badań profilaktycznych).

Diagnostyka
Rozpoznanie raka szyjki macicy opiera się na badaniach ginekologicznych i cytologiczno–molekularnych. Podstawowe metody:

• Cytologia (Pap test) – wykrywa komórki nieprawidłowe,
• Test HPV – wykrywa obecność onkogennych typów wirusa,
• Kolposkopia – oglądanie szyjki macicy w powiększeniu,
• Biopsja – pobranie wycinka do badania histopatologicznego,
• Konizacja – zabieg diagnostyczno-terapeutyczny usuwający fragment szyjki macicy,
• Badania obrazowe w celu oceny zaawansowania: USG, rezonans miednicy, tomografia, PET-CT.

Leczenie
Dobór terapii zależy od stopnia zaawansowania, wieku oraz planów prokreacyjnych pacjentki. Możliwe metody leczenia:

Leczenie chirurgiczne:

• konizacja (w bardzo wczesnych stadiach),
• trachelektomia (usunięcie części szyjki – leczenie oszczędzające płodność),
• histerektomia – radykalne usunięcie macicy z węzłami chłonnymi wartowniczymi.

Radioterapia:

• często łączona z chemioterapią (radiochemioterapia),
• stosowana w chorobie lokalnie zaawansowanej.

Chemioterapia:

• jako element leczenia skojarzonego z radioterapią,
• w chorobie rozsianej.

Immunoterapia / leczenie celowane:

• stosowane u części pacjentek w zaawansowanej lub przerzutowej chorobie (np. inhibitory punktów kontrolnych – pembrolizumab, cemiplimab).

Monitorowanie po leczeniu
Regularna kontrola umożliwia szybkie wykrycie nawrotu lub powikłań. Zalecany harmonogram:

• co 3 miesiące przez pierwsze 2 lata,
• co 6 miesięcy przez kolejne 3 lata,
• później co rok.

Podczas kontroli wykonuje się:

• badanie ginekologiczne,
• ocenę blizn i tkanek po leczeniu,
• cytologię i/lub test HPV (w zależności od wskazań),
• USG, TK lub MRI w razie niepokojących objawów.

Podsumowanie
Rak szyjki macicy jest nowotworem, który w większości przypadków można wcześnie wykryć, a dzięki temu skutecznie leczyć. Najważniejszym czynnikiem rozwoju choroby jest zakażenie HPV, dlatego duże znaczenie mają:

• regularne badania cytologiczne i testy HPV,
• szczepienia przeciw HPV,
• unikanie czynników ryzyka (zwłaszcza palenia).

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów – szczególnie krwawień między miesiączkami lub po stosunku – należy niezwłocznie zgłosić się do ginekologa.

Co to jest rak trzonu macicy?
Rak trzonu macicy, nazywany również rakiem endometrium, rozwija się z błony śluzowej wyściełającej wnętrze macicy. Jest to jeden z najczęstszych nowotworów ginekologicznych u kobiet, szczególnie po menopauzie. W większości przypadków choroba rozwija się powoli, a wczesne objawy ułatwiają wczesne rozpoznanie i skuteczne leczenie.

Objawy
Najczęstsze objawy raka trzonu macicy to:

• krwawienie z dróg rodnych (nawet bardzo niewielkie),
• plamienia,
• brunatne lub wodniste upławy.

U kobiet przed menopauzą:

• nieregularne miesiączki,
• bardzo obfite krwawienia,
• krwawienia między miesiączkami,
• wydłużone cykle.

Objawy późne:

• ból w podbrzuszu lub okolicy miednicy,
• utrata masy ciała,
• uczucie zmęczenia,
• zwiększenie obwodu brzucha.

Każde nieprawidłowe krwawienie wymaga konsultacji z ginekologiem!

Czynniki ryzyka
Niektóre czynniki zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju raka endometrium:

Hormonalne:

• długotrwałe działanie estrogenów bez progesteronu,
• brak owulacji,
• późna menopauza,
• wczesna pierwsza miesiączka.

Metaboliczne:

• OTYŁOŚĆ,
• cukrzyca,
• nadciśnienie.

Reprodukcyjne:

• bezdzietność,
• nieleczone cykle bezowulacyjne.

Inne:

• wiek powyżej 50 r.ż.,
• przerost endometrium w wywiadzie,
• uwarunkowania genetyczne (np. zespół Lyncha).

Diagnostyka
W diagnostyce raka trzonu macicy wykorzystuje się:

• Badanie ginekologiczne,
• USG przezpochwowe (TVUS) – ocena grubości endometrium,
• Biopsję endometrium – kluczowe badanie potwierdzające rozpoznanie,
• Histeroskopię – ocena jamy macicy i pobranie materiału,
• Badania obrazowe (MRI, TK, PET-CT) – ocena zaawansowania choroby,
• Badania krwi – w tym markery, choć nie są specyficzne.

Leczenie
Leczenie dobierane jest indywidualnie i zależy od stopnia zaawansowania, typu nowotworu oraz stanu ogólnego pacjentki. Podstawowe metody leczenia:

Leczenie operacyjne (najczęstsze):

• usunięcie macicy (histerektomia),
• usunięcie jajników i jajowodów,
• usunięcie węzłów chłonnych wartowniczych.

WAŻNE: Zabieg powinien odbyć się techniką małoinwazyjną – laparoskopią lub zabiegiem z wykorzystaniem robota (Uniwersytecki Szpital Kliniczny posiada i operuje wszystkie pacjentki z rakiem endometrium z wykorzystaniem systemu robotycznego Da Vinci).

Radioterapia:

• brachyterapia (napromienianie wewnętrzne),
• radioterapia zewnętrzna.

Hormonoterapia:

• Stosowana głównie przy wczesnym raku u kobiet planujących ciążę,
• w chorobie zaawansowanej,
• przy nawrotach.

Chemioterapia:

• W zaawansowanych przypadkach lub w połączeniu z radioterapią.

Immunoterapia / leczenie celowane:

• Stosowane u wybranych pacjentek (pembrolizumab, pambrolizumab + lenvatynib, dostarlimab, durvalumab, durvalumab + olaparyb).

Monitorowanie po leczeniu
Regularne kontrole są kluczowe i zwykle obejmują:

• wizyty u ginekologa onkologa co 3–6 miesięcy przez pierwsze 2 lata, później co 6–12 miesięcy,
• badanie ginekologiczne,
• USG przezpochwowe,
• badania obrazowe przy podejrzeniu nawrotu,
• ocenę działań niepożądanych po leczeniu.

Objawy alarmowe po leczeniu:

• krwawienie z dróg rodnych,
• ból miednicy,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• kaszel lub duszność bez wyraźnej przyczyny.

Podsumowanie
Rak trzonu macicy najczęściej daje wczesne objawy, dlatego w większości przypadków można go wykryć i skutecznie leczyć. Najważniejsze jest zwracanie uwagi na nieprawidłowe krwawienia oraz regularne badania ginekologiczne. Wczesna diagnostyka znacznie zwiększa szanse na pełne wyleczenie.

Co to jest?
Nowotwór złośliwy jajnika, potocznie nazywany rakiem jajnika, to choroba rozwijająca się z komórek jajnika lub struktur przyległych (jajowodu, otrzewnej). Jest jednym z najtrudniejszych do wczesnego rozpoznania nowotworów kobiecych, ponieważ przez długi czas może nie dawać charakterystycznych objawów. Wyróżnia się różne typy raka jajnika, m.in. rak surowiczy, śluzowy, endometrialny, oraz jasnokomórkowy, poza tym wyróżnia się też rzadkie nowotwory jajnika jak nowotwory germinalne (np. rozrodczak – dysgerminoma) czy też nowotwory gonadalne (np. ziarniszczak).

Objawy
We wczesnych stadiach objawy mogą być bardzo niespecyficzne i mylone z dolegliwościami układu pokarmowego lub moczowego. Najczęstsze objawy:

• uczucie pełności w brzuchu,
• wzdęcia,
• bóle podbrzusza lub miednicy,
• powiększenie obwodu brzucha,
• częste oddawanie moczu,
• zaparcia lub biegunki,
• szybkie uczucie sytości.

Objawy późniejsze:

• wodobrzusze (gromadzenie płynu w jamie brzusznej),
• utrata masy ciała,
• osłabienie,
• duszność (przy płynie w jamie opłucnej).

Czynniki ryzyka
Część czynników może zwiększać ryzyko rozwoju raka jajnika:

Genetyczne (bardzo istotne):

• mutacje BRCA1 i BRCA2,
• zespół Lyncha.

Hormonalne i reprodukcyjne:

• brak ciąż i karmienia piersią,
• wczesna pierwsza miesiączka,
• późna menopauza.

Inne:

• wiek powyżej 50 lat,
• otyłość,
• endometrioza,
• palenie tytoniu (niektóre typy nowotworów).

Czynniki zmniejszające ryzyko:

• antykoncepcja hormonalna stosowana przez kilka lat,
• przebyte ciąże,
• karmienie piersią,
• podwiązanie jajowodów lub ich usunięcie.

Diagnostyka
Rak jajnika często wykrywany jest dopiero w zaawansowanym stadium, dlatego diagnostyka obejmuje:

• Badania lekarskie:
• badanie ginekologiczne,
• ocena brzucha i miednicy.



USG przezpochwowe (TVUS):

• ocena budowy jajników i obecności guzów,
• ocena przepływów w Dopplerze.



Badania krwi:

• markery nowotworowe, najczęściej CA-125, HE4, CEA, CA19-9,
• test ROMA oceniający ryzyko złośliwości (w określonych przypadkach).



Badania obrazowe:

• tomografia komputerowa (TK),
• rezonans magnetyczny (MRI),
• PET-CT – w wybranych sytuacjach.



Laparoskopia / laparotomia diagnostyczna:

• pobranie materiału do badania histopatologicznego,
• ocena zaawansowania.



Badania genetyczne:

• przy potwierdzeniu nabłonkowego raka jajnika każda pacjentka powinna mieć wykonane badania genetyczne w kierunku mutacji BRCA 1/2, a w określonych przypadkach bez mutacji dalsze badania w kierunku innych zaburzeń rekombinacji homologicznej (tzw. test HRD).




Leczenie
Leczenie jest dobierane indywidualnie, a najczęściej obejmuje:

Leczenie chirurgiczne (podstawowa metoda):

• usunięcie macicy, jajników i jajowodów,
• usunięcie sieci większej,
• usunięcie innych widocznych ognisk nowotworowych, w tym odcinkowe resekcje jelit, usunięcie śledziony, wycinanie zmian z otrzewnej i inne. (tzw. cytoredukcja),
• w określonych sytuacjach usunięcie węzłów chłonnych.

Chemioterapia:

• Najczęściej oparta na połączeniu platyny i paklitakselu.
• Może być stosowana: po operacji (leczenie uzupełniające), przed operacją (leczenie neoadiuwantowe), w przypadku wznowy choroby.

Terapie celowane:

• Stosowane u wybranych pacjentek, szczególnie przy mutacjach genetycznych:
• bevaczyzumab – przeciwciało monoklonalne antyVEGF – lek antyangiogenny,
• inhibitory PARP (olaparyb, nirabaryb, rukaparyb).

Immunoterapia:

• Jej zastosowanie na dziś nie posiada jeszcze finansowania z NFZ.

Leczenie objawowe:

• usuwanie płynu z jamy brzusznej lub opłucnej,
• leczenie bólu,
• wsparcie żywieniowe w tym żywienie pozajelitowe.




Monitorowanie po leczeniu
Regularne kontrole są bardzo ważne, ponieważ rak jajnika ma skłonność do nawrotów. Zwykle obejmują:

• wizyty kontrolne co 3 miesiące przez pierwsze 2 lata,
• następnie co 6 miesięcy do 5 lat, później raz w roku,
• badanie ginekologiczne,
• USG lub badania obrazowe w zależności od potrzeby,
• monitorowanie markerów CA-125 (po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym, gdyż regularne oznaczanie CA125 jest kontrowersyjne).

Objawy alarmowe po leczeniu:

• powrót bólu brzucha,
• narastające wzdęcia,
• powiększający się obwód brzucha,
• duszność,
• utrata masy ciała.




Podsumowanie
Rak jajnika jest trudnym do wczesnego wykrycia nowotworem, jednak nowoczesne metody leczenia – w tym chirurgia, chemioterapia i terapie celowane – dają coraz lepsze efekty. Bardzo ważna jest szybka konsultacja lekarska w przypadku niepokojących objawów oraz regularne kontrole po zakończonym leczeniu. Pacjentki z obciążeniem genetycznym powinny rozważyć badania w kierunku mutacji BRCA, ponieważ pozwala to na lepsze zaplanowanie profilaktyki i terapii.

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Co to jest rak piersi?
Nowotwór złośliwy piersi (rak piersi) to guz rozwijający się z komórek gruczołu piersiowego. Może powstawać w przewodach mlecznych (rak przewodowy – najczęstszy) lub zrazikach (rak zrazikowy) i w miarę rozwoju szerzyć się na węzły chłonne oraz narządy odległe. Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet, ale wcześnie wykryty jest w pełni wyleczalny w bardzo wysokim odsetku przypadków.

Objawy
Objawy, na które warto zwrócić uwagę:

• wyczuwalny guz lub zgrubienie w piersi,
• powiększenie lub zmiana kształtu piersi,
• zmiana wyglądu skóry: „skórka pomarańczowa”, zaczerwienienie, wciągnięcie.

Zmiany brodawki sutkowej:

• wyciek z brodawki (zwłaszcza krwisty),
• wciągnięcie brodawki,
• zmiany skórne wokół brodawki.

Węzły chłonne:

• powiększenie węzłów pachowych lub nadobojczykowych.

Objawy bardziej zaawansowane:

• ból kości,
• duszność,
• utrata masy ciała,
• osłabienie,
• ból brzucha, powiększenie obwodu brzucha.

Pamiętaj jednak, że rak we wczesnym stadium może nie dawać objawów!

Czynniki ryzyka

Niektóre czynniki zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju raka piersi:

• płeć żeńska,
• wiek (ryzyko rośnie po 45. roku życia),
• obciążenia rodzinne (rak piersi lub jajnika w rodzinie),
• mutacje BRCA1/BRCA2,
• wczesna miesiączka, późna menopauza,
• brak ciąż lub późne macierzyństwo,
• hormonalna terapia zastępcza (HTZ),
• otyłość,
• niska aktywność fizyczna,
• spożycie alkoholu,
• przebyte stany przednowotworowe piersi.

Czynnik ochronny:

• karmienie piersią.

Diagnostyka
W diagnostyce raka piersi wykorzystuje się:

• badanie lekarskie i samobadanie piersi,
• mammografia (badanie przesiewowe dla kobiet 45–74 lat),
• USG piersi,
• rezonans magnetyczny piersi,
• biopsja gruboigłowa – potwierdzenie rozpoznania,
• badania genetyczne – przy podejrzeniu dziedzicznej predyspozycji.

Badania obrazowe (RTG, TK, PET-CT, scyntygrafia kości) wykonywane są w zależności od stopnia zaawansowania.

Leczenie
Leczenie dobierane jest indywidualnie i może obejmować:

Leczenie operacyjne:

• oszczędzające pierś (BCT),
• mastektomia (w tym mastektomia z rekonstrukcją),
• biopsja węzła wartowniczego lub usunięcie węzłów pachowych.

Radioterapia:

• stosowana głównie po leczeniu oszczędzającym lub w wybranych przypadkach po mastektomii.

Leczenie systemowe:

• chemioterapia,
• hormonoterapia (w guzach hormonozależnych),
• terapia celowana (np. trastuzumab w HER2+),
• immunoterapia – w określonych podtypach raka.

Monitorowanie
Po zakończonym leczeniu:

• wizyty kontrolne co 3 miesiące przez pierwsze 2 lata,
• następnie co 6–12 miesięcy,
• po 5 latach – raz w roku.

Regularne USG lub mammografia:

• kontrola drugiej piersi i blizny po zabiegu,
• w razie objawów — diagnostyka obrazowa.

Objawy do pilnej konsultacji:

• nowy guz w piersi lub bliźnie,
• powiększenie węzłów pachowych,
• bóle kości,
• duszność,
• nagła utrata masy ciała.

Podsumowanie
Rak piersi to najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet, ale wcześnie wykryty jest bardzo skutecznie leczony. Regularne samobadanie, mammografia oraz szybka reakcja na niepokojące objawy zwiększają szanse na pełne wyleczenie. W przypadku wątpliwości lub objawów warto skontaktować się z lekarzem rodzinnym lub specjalistą onkologii/chirurgii onkologicznej.

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Co to jest?
Nowotwory złośliwe kości i chrząstki stawowej to choroby, w których komórki budujące kość lub chrząstkę zaczynają niekontrolowanie się dzielić. Najczęstsze typy pierwotnych nowotworów kości i chrząstki to:

• kostniakomięsak (osteosarcoma) – u młodych dorosłych i młodzieży, najczęściej w okolicy kolana,
• mięsak Ewinga – głównie u dzieci i młodych osób,
• chrzęstniakomięsak (chondrosarcoma) – częściej u dorosłych.

Nowotwory te mogą rozwijać się w każdej kości, ale najczęściej dotyczą kończyn, miednicy lub obręczy barkowej.

W przypadku starszych dorosłych 75-90% nowotworów kości stanowią przerzuty. Najczęściej przerzuty do kości dają:

Rak sutka, rak prostaty, rak płuca

W dalszej kolejności: rak nerki, rak tarczycy, szpiczak, czerniak

Objawy

Najczęstsze dolegliwości to:

1. Objawy miejscowe tzw. „maska zapalna”

• ból kości, początkowo okresowy, potem stały,
• obrzęk, zgrubienie lub wyczuwalny guz,
• zaczerwienienie i ocieplenie skóry nad guzem,
• ograniczenie ruchomości stawu.

2. Objawy ogólne

• zmęczenie, osłabienie,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• podwyższona temperatura ciała.

3. Inne możliwe symptomy

• osłabienie kości i złamania patologiczne,
• utykanie lub trudności w poruszaniu się,
• nasilający się ból w nocy.

Czynniki ryzyka

• choroby kości (np. choroba Pageta),
• predyspozycje genetyczne (np. zespół Li-Fraumeni, siatkówczak),
• wcześniejsza radioterapia w obrębie kości,
• nieprawidłowo rozwijające się chrząstki lub kostne zmiany łagodne,
• wiek (niektóre mięsaki częstsze u młodzieży, inne u dorosłych; chrzęstniakomięsak – u starszych).

W większości przypadków nie udaje się ustalić konkretnej przyczyny.

Diagnostyka

Diagnostyka obejmuje:

Badania obrazowe

• zdjęcie RTG kości,
• rezonans magnetyczny (MRI) – ocena zasięgu guza w obrębie tkanek miękkich,
• tomografia komputerowa (TK) – ocena destrukcji kości, ocena rozsiewu do innych tkanek
• scyntygrafia kości lub PET-CT (ocena rozsiewu).

Badanie histopatologiczne

• biopsja guza — jedyny sposób na potwierdzenie nowotworu.

Badania dodatkowe

• badania krwi,
• ocena funkcji narządów przed planowanym leczeniem.

Leczenie

Leczenie zależy od rodzaju nowotworu, jego lokalizacji i zaawansowania.

1. Leczenie chirurgiczne

• usunięcie guza z marginesem zdrowej tkanki,
• w wielu przypadkach możliwe jest leczenie oszczędzające kończynę,
• czasem konieczna jest amputacja (rzadziej dzięki nowoczesnej terapii).

2. Chemioterapia

• stosowana w wielu typach mięsaków (np. osteosarcoma, mięsak Ewinga),
• podawana przed operacją (zmniejsza guz) i po operacji (zmniejsza ryzyko wznowy).

Leczenie guza podstawowego, który dał przerzut do kości

3. Radioterapia

• stosowana głównie w mięsaku Ewinga lub gdy operacja jest niemożliwa,
• bywa też uzupełnieniem leczenia chirurgicznego.

4. Rehabilitacja

• wspiera powrót do sprawności po operacji,
• zapobiega powikłaniom i poprawia komfort życia.

Monitorowanie

Regularne kontrole są bardzo ważne.

Obejmują:

• badania fizykalne,
• okresowe RTG/TK/MRI w zależności od typu nowotworu,
• badania krwi,
• ocenę funkcjonowania kończyny po leczeniu.

Częstotliwość kontroli

• co 3 miesiące w pierwszych latach,
• co 6 miesięcy w kolejnych,
• po 5 latach zwykle raz w roku.

Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

• nagłe nasilenie bólu kości,
• nowy obrzęk lub zgrubienie,
• objawy złamania,
• duszność lub kaszel (mogą być objawem przerzutów),
• objawy infekcji po leczeniu.

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/

Zachęcamy do zapoznania się z charakterystyką nowotworu na poniższej stronie https://onkologia.org.pl/